کوروش بهروزي با 25 سال سابقه فعاليت ميداني در معادن مختلف کشور، دانشآموخته رشته کارشناسي مهندسي معدن از دانشگاه صنعتي اميرکبير و ارشد دانشگاه شهيد باهنر کرمان است که به دليل علاقه به مهندسي معدن، تحصيلات تکميلي خود را در دانشگاه کرمان، بهشت معادن خاورميانه و ايران ادامه داده است. به گفته وي اين دانشگاه به مناطق معدني نزديک است و ارتباط نزديکي با صنايع معدني دارد. بهروزي دوران کارآموزي خود را در معادن زغالسنگ پابداناي کرمان، گل گهر سيرجان و شرکت ملي حفاري نفت سرخس گذراند و با دنياي معدن بهصورت عملي آشنا شد. پس از فارغالتحصيلي، بهطور حرفهاي فعاليت خود را در يک شرکت فرآوري مواد معدني در يزد آغاز کرد که در زمينه طراحي، اکتشاف، استخراج و فرآوري سرب و روي فعاليت داشت. همزمان با کار در اين شرکت، موفق به انتشار 5 مقاله بينالمللي شد که در کنفرانسهاي معتبر کشورهاي جمهوري چک، سوئيس، کانادا و ترکيه ارائه شدند. وي دارنده گواهي ثبت اختراع، پروانه نظام مهندسي معدن و همچنين کارشناس رسمي دادگستري است. 4 سال فعاليت در حوزه تخصصي معدن در يکي از زيرمجموعههاي ايميدرو در کنار فعاليتهاي علمي و عملياتي معدني از ديگر سوابق اين فعال صنعت مس به شمار ميرود. ماحصل گفتوگوي ماهنامه “دنياي سرمايهگذاري” با کوروش بهروزي، معاون معادن و کارخانجات مس درخشان تخت گنبد را ميخوانيد.
در خصوص چگونگي ورود خود به صنعت مس توضيحاتي ارائه فرماييد.
در سال 1382، به دليل علاقه به حوزه فرآوري مواد معدني، اختراعي در زمينه فلوتاسيون با عنوان “سلول فلوتاسيون ستوني” به ثبت رساندم که نقش مهمي در توسعه کاري بنده ايفا کرد. اين اختراع نقطه عطفي در کار بنده بود و باعث شد که براي همکاري در شرکتهاي بزرگ معدني مانند چادرملو، سرب و روي کالسيمين و سرب و روي کوشک دعوت شوم. اين شرکتها از اختراع بنده به عنوان تست استفاده کردند و نتايج مثبتي به دست آمد که زمينهساز ارائه چندين مقاله علمي در کنفرانسهاي داخلي و بينالمللي شد. در اين دوره، به دليل تجربيات فني و علمي، مدرک درجه يک نظام مهندسي معدن و کارشناس رسمي دادگستري را نيز کسب کردم. علاوه بر اين، مجموعهاي از مقالات و نوشتارهاي تخصصي در زمينههاي مختلف معدني به انتشار رساندهام. ورود بنده به صنعت مس، پس از تجربه گستردهاي که در صنعت سرب و روي به دست آورده بودم و پس از دورهاي 4 ساله، در ذيل سازمان ايميدرو وزارت صنايع صورت گرفت. در اين مدت در وزارت صنايع، حدود 500 طرح فني و اقتصادي تهيه کردم که به توسعه طرحهاي معدني کمک کرد.
چطور شد که فعاليت خود در مس درخشان تخت گنبد سيرجان را آغاز کرديد؟
پس از اين دوره، بهصورت جدي به صنعت مس پيوستم و به شرکت بخش خصوصي با عنوان شرکت فرآوري مس درخشان تخت گنبد سيرجان ملحق شدم. اين شرکت در حوزه معدن فعاليت خود را از صفر شروع کرده بود و با توجه به امکانات و فضاي موجود، توانستيم کارخانه توليد مس کاتدي را راهاندازي کنيم. يکي از دلايل ادامه فعاليتم در اين مجموعه اين است که مديرعامل آن اهتمام زيادي به توسعه صنايع پايين دستي و طرح هاي توسعه آن دارد و جالب اينکه در خلال فعاليت هاي معدني، توجه ويژهاي به کاهش آلايندگيها، بهکارگيري تجهيزات مختلف براي پيشگيري از آلايندگي و ديگر تبعات دارد؛ لذا وقتي شما وارد اين مجموعه در سيرجان ميشويد، يک الگوي کامل از توسعه معدني با رعايت الزامات زيست محيطي را ببينيد. نکته جالب توجه اينکه سرسبزي درختان مثمر داخل معدن، محيط بسيار شاداب و پرطراوتي را ايجاد کرده و ميبينيد که دقيقا چسبيده به حوضچه اسيد، درختان مثمر سردسيري مثل زردآلو، سيب، گلابي و… قد کشيدهاند و ميوه ميدهند. مشارکت شرکت در ايفاي مسئوليتهاي اجتماعي در ساخت درمانگاه، احداث زيرساختهاي گوناگون، کمک به توانمندسازي ساکنان محلي و ديگر اقدامات به ويژه درختکاري و همکاري با منابع طبيعي و محيط زيست، احداث سيستم تصفيهخانه براي بازچرخاني آب، از جمله مزاياي اين شرکت است که باوجود آنکه بخش خصوصي است، اما سعي کرده که براي اين اقدامات نيز هزينه کند تا بتوانيم الگويي مناسب و مطلوب از يک شرکت معدني بخش معدني ترسيم کنيم. اين شرکت بيشتر نيروهاي خود را از مناطق همجوار جذب کرده؛ نيروهايي که اغلب آنها تخصص و دانش مرتبط نداشتند، اما با دورههاي مختلف آموزشي سعي در توانمندسازي آنها شده است. همچنين کارخانجات فلوتاسيون را در اين شرکت در چند فاز طراحي، احداث و بهرهبرداري کرديم. اميدوارم تا با راهاندازي فاز سوم فلوتاسيون که در اين شرکت بخش خصوصي که بزرگترين پروژه از اين نوع در کشور است، بتوانيم بخشي از تعهدات ملي خود را به نحو احسن انجام دهيم.
شرکت مس درخشان تخت گنبد از چه سالي و با چه رويکردي آغاز به کار کرده است؟
اين شرکت فعاليت خود را از سال 1388 آغاز، در سال 1392 اولين کارخانه توليد مس کاتدي خود را به روش الکتروونينگ راهاندازي کرد و در سال 1393 اولين کارخانه فلوتاسيون خود را به بهرهبرداري رساند. شرکت مس درخشان تخت گنبد، هر سال مقدار قابل توجهي کنسانتره مس توليد ميکند و با توسعه فازهاي جديد، اميدوار است که به يکي از پيشگامان صنعت مس در کشور تبديل شود.
توليدات اين مجموعه چه ويژگيهاي خاصي دارد و در کدام صنايع مورد استفاده قرار ميگيرد؟
محصول اصلي ما کنسانتره مس است که يکي از محصولات پرتقاضا در سطح جهان به شمار ميآيد. اين محصول، هم در داخل و هم در خارج از کشور مورد نياز است و ميتوان گفت که يکي از پرتقاضاترين محصولات دنيا محسوب ميشود. کنسانتره مس ما پس از خريداري توسط مشتريان، ذوب شده و در صنايع مختلفي نظير توليد سيم و کابل، ورقهاي مسي، شينهها، مفتولها و ديگر محصولات مورد استفاده قرار ميگيرد. از جمله کاربردهاي اصلي آن ميتوان به استفاده در باتريهاي ماشينهاي الکتريکي اشاره کرد که به دليل رشد روزافزون صنعت خودروهاي الکتريکي، تقاضاي اين محصول نيز در حال افزايش است.
کمبود نيروي انساني متخصص به عنوان بزرگترين چالش صنعت مس، چه مسايلي را به دنبال دارد؟
موضوعات و مشکلات مختلفي از جمله تغيير نرخ ارز و تحريمها همواره صنايع را تحت تاثير قرار دادهاند. با اين حال، به دليل بومي بودن فعاليتهاي مرتبط با معدن و صنعت مس، چالشي که به نظر ميرسد، اين صنعت را بيش از هر چيز ديگري تحت فشار قرار داده، کمبود نيروي متخصص انساني است که اين مشکل در طي سالهاي اخير بيشتر نمايان شده و به نظر ميرسد که در صورت تداوم وضع موجود، در چندسال آينده اين مشکل تشديد هم شود. ورود به رشتههاي معدن در دانشگاهها به نوعي درگير شرايطي شده و به نظر ميرسد که با کمبود انگيزه با آن مواجه باشيم. از طرفي، برخي از دانشآموختگان نيز حتي با وجود مدرک دانشگاهي، تجربه و تخصص لازم را کسب نکردهاند که اين چرخه بايد اصلاح و مديريت شود. همچنين تحت تاثير اتمسفر و فضاي کلي جامعه، همانطور که شما خبرهاي مربوط به فرار نخبگان يا مهاجرت رستههاي مختلف شغلي مثل پزشکان، پرستاران، مهندسان و… را شنيدهايد، طبيعي است که تحت تاثير اين فضاي کلي، نيروي متخصص و ماهر عرصه معدن هم درگير همين فرآيند و مهاجرت شود. متاسفانه به دليل شرايط مختلف، انگيزه ورود به اين صنعت کاهش يافته و بسياري از افراد توانمند و متخصص به سمت مشاغل ديگر يا حتي مهاجرت از کشور گرايش پيدا کردهاند.
کمبود نيروي انساني ريشه در چه عواملي دارد و چه پيشنهادي براي رفع آن داريد؟
کمبود نيروي متخصص، مسالهاي است که سالها توسط رسانهها و کارشناسان مورد توجه قرار گرفته و هميشه به آن اشاره شده است. امروز مديران و کارشناسان کشور با نگراني از عبور از خط قرمز کمبود نيروي انساني صحبت ميکنند. يکي از دلايل اصلي اين معضل، مهاجرت گسترده نيروي متخصص و ماهر به خارج از کشور است. بايد بررسي شود که اين انگاره که دانشگاههاي ما در سالهاي اخير به نوعي تبديل به کارخانههاي مهاجرت شدهاند، چقدر درست است، اما بهطور کلي اين روند به حدي گسترش يافته که حتي نيروهاي ماهر نيز به دنبال کاريابي در خارج از ايران هستند. اميدواريم سياستهاي کشور بهگونهاي تغيير کند که مهاجرت نيروهاي متخصص و ماهر به تدريج کاهش يابد و انگيزههاي لازم براي نگهداشتن اين افراد در داخل کشور فراهم شود. يکي از مسائل ديگر، وجود ناترازي ميان مهارتهاي نيروي کار و فرصتهاي شغلي است. افراد با مهارتهاي بالا و تخصص قوي معمولا شانس بيشتري براي مهاجرت دارند، در حالي که افرادي که مهارت کمتري دارند، نتوانستهاند جذب بازار کار شوند. اين موضوع منجر به بيکاري نيروهاي کمتر ماهر و مهاجرت نيروهاي متخصص شده است. به اعتقاد بنده، براي حل اين مشکل بايد برنامههايي جهت آموزش و ارتقاي مهارتهاي نيروي کار بيکار تدوين شود و همچنين ايجاد انگيزهسازي لازم براي نگهداشتن نيروهاي متخصص در داخل کشور ايجاد شود تا اين نيروي ارزشمند به جاي مهاجرت، در توسعه داخلي مشارکت داشته باشد. به نظرم، بيش از اقدامات سختافزاري اقتصادي که آنها نيز لازم است، بيشتر به اقدامات نرمافزاري فرهنگساز نياز داريم.
آيا در مس درخشان تخت گنبد برنامهاي براي بالا بردن سطح مهارت و آموزش ضمن کار به نيروها داشتهايد؟
خوشبختانه اين مجموعه در زمينه آموزش و توانمندسازي کارکنان، فعاليتهاي بسيار گستردهاي داشته و در اين حوزه يکي از پيشروترينها در استان و کشور بودهايم. دورهها و کلاسهاي متعددي را در حوزههاي مختلف از جمله ماشينآلات، ايمني، مکانيک دستگاهها و حتي آتشباري برگزار کردهايم که اين دورهها از نظر کمي و کيفي در سطح بسيار بالايي قرار دارند. هدف ما همواره ارتقاي مهارتهاي نيروي انساني و بهبود کارايي کارکنان بوده و همچنان اين روند ادامه دارد و در حال حاضر نيز دورههاي آموزشي در حال برگزاري است تا مهارتهاي کارکنان بهروز و کارآمد باقي بماند.
تاکنون چه ميزان اشتغالزايي در اين مجموعه صورت گرفته است؟
در حال حاضر اين مجموعه بهطور مستقيم حدود 2 هزار و 500 نفر را به کار گرفته، اما به شکل غيرمستقيم حدود 10 هزار نفر با اين مجموعه در ارتباط هستند که اين حجم از اشتغالزايي، نشاندهنده نقش برجسته مجموعه ما در منطقه است. به گفته مديران و مسئولان استاني، بيکاري در شهر بلورد که نزديکترين شهر به مس درخشان است، تقريبا به صفر رسيده است. همچنين در شهرهاي اطراف مانند سيرجان، بافت، برسير و حتي کرمان نيز نيروي کار زيادي را جذب کردهايم که اين موضوع نشاندهنده اهميت بالاي مجموعه مس درخشان تخت گنبد در ايجاد فرصتهاي شغلي در منطقه است.
چرا در صنعت مس ايران، هزينههاي توليد و حجم باطلهها بالا است و براي رفع آن بايد چه اقداماتي انجام شود؟
يکي از چالشهاي اساسي در صنعت مس، هزينههاي توليد بالا و حجم باطله زياد است. با توجه به اينکه درصد فلز محتوا در مواد معدني بسيار پايين است (حدود نيم درصد)، بيش از 98درصد از آنچه که از معدن استخراج ميشود، به عنوان باطله به حساب ميآيد که اين مساله سختي و هزينهبر بودن توليد مس را نشان ميدهد. براي کاهش حجم باطله و افزايش بهرهوري، از تکنولوژيهاي پيشرفتهاي مانند تانک سلهاي فلوتاسيون با حجم بالا و راندمان بهتر استفاده کردهايم. همچنين تحقيقات مستمر براي بهکارگيري تکنولوژيهاي روز دنيا در دستور کار قرار دارد تا هزينههاي توليد را به حداقل برسانيم و بهرهوري را افزايش دهيم.
مشکلات مربوط به تهيه و تامين انرژي در کشورمان، چه مشکلات و چالشهايي را پيش روي معادن مس و فعالان اين صنعت قرار داده است؟
تامين انرژي پايدار و مقرونبهصرفه يکي از دغدغههاي اصلي ما است. در حالي که کشورمان به دليل موقعيت جغرافيايي ويژه، پتانسيل بالايي براي استفاده از انرژيهاي تجديدپذير، بهويژه انرژي خورشيدي دارد، هنوز سرمايهگذاريها و سياستهاي لازم براي بهرهبرداري از اين ظرفيت بهطور کامل محقق نشده است. انرژيهاي تجديدپذير ميتوانند با يک هزينه اوليه منطقي و به دليل تابش قوي خورشيد در کشور، در بلندمدت هزينههاي تامين انرژي را کاهش دهند، اما متاسفانه اين موضوع هنوز توسط مسئولان بهدرستي مورد توجه قرار نگرفته و بخش خصوصي نيز شايد به دليل کمبود انگيزه يا نبود آگاهي کافي، علاقهمند به سرمايهگذاري مستقيم در اين زمينه نباشد. با اين حال در صنعت مس تلاش ميکنيم تا با استفاده از راهکارهاي مختلف، اين معضلات را مديريت و گزينههاي موجود براي تامين انرژي پايدار را بررسي کنيم. به خوبي آگاه هستيم که صنعت مس با چالشهاي مختلفي از جمله هزينههاي توليد، باطله زياد و مشکلات انرژي روبهرو است، اما با استفاده از دانش فني، تکنولوژيهاي پيشرفته و ارتقاي مهارتهاي نيروي انساني، تلاش ميکنيم تا از اين چالشها عبور کنيم و به عملکرد بهتري دست پيدا کنيم. اين معضل، قبل از هر چيز به يک شاهراه بسيار مهم مرتبط است که متاسفانه بسته است و آن شاهراه، ارتباط ما با دنيا است. تا زماني که تحريمها وجود داشته باشند، موضوع انرژيهاي تجديدپذير به شدت وابسته به تکنولوژيهايي خواهد بود که بايد از شرکتهاي خارجي تهيه شود؛ بنابراين تا زماني که مساله تحريمها حل نشود، روابط ايران با ساير کشورها بهبود پيدا نکند و ارتباطات بينالمللي آسانتر نشود، انرژيهاي تجديدپذير به صورت قطرهچکاني وارد کشور خواهد شد و توسعه چشمگيري در اين زمينه نخواهيم داشت. چالش بعدي، تامين منابع مالي است. اين انرژيها به سرمايهگذاريهاي قابلتوجهي نياز دارند، اما در کشوري که ارائه تسهيلات بانکي بسيار ضعيف و دشوار است، حرکت به سمت انرژيهاي تجديدپذير براي شرکتهاي خصوصي تقريبا غيرممکن به نظر ميرسد. سرمايهگذاري در بخشهايي نظير انرژي خورشيدي، توربينهاي بادي و ديگر منابع انرژي تجديدپذير معمولا 5 تا 10 برابر بيشتر از انرژيهاي فسيلي هزينه دارد، بر همين اساس بخش خصوصي بهتنهايي نميتواند از پس اين سرمايهگذاريها برآيد، چراکه نه ميتواند ارتباطات بينالمللي قوي ايجاد کند تا سرمايهگذاري خارجي جذب کند و نه اينکه تسهيلات مناسبي از دولت و بانکها دريافت کند. تنها بخش دولتي است که ميتواند زيرساختها و شرايط لازم براي توسعه انرژيهاي تجديدپذير را فراهم کند. اين کار از طريق ايجاد بستههاي تشويقي و حمايتهاي مالي قوي امکانپذير است تا شرکتها بتوانند بهصورت منطقي و پايدار به اين حوزه وارد شوند. در اين خصوص، سرمايهگذاريهايي هم انجام و اطلاعاتي در مطبوعات منتشر شده که نشان ميدهد، تلاشهايي در اين زمينه صورت گرفته است، با اين حال هنوز نتايج ملموسي که نشان دهد، بخش بزرگي از انرژي مصرفي صنايع و شرکتها از طريق منابع تجديدپذير تامين شده باشد، منتشر نشده است. اميدواريم با حمايتهاي بيشتر دولت و با توجه به استعداد طبيعي ايران در بهرهبرداري از انرژيهاي خورشيدي و بادي، در آينده اين بخش به سهم بيشتري در تامين انرژي کشور دست يابد.
فعالان اين عرصه معتقدند که از کشف ذخاير پنهان غفلت کردهايم و تا دستيابي به لبه تکنولوژي فاصله بسياري داريم. نظر شما در اين رابطه چيست؟
به دليل شرايط جغرافيايي منحصر به فردي که کشورمان دارد، دسترسي ما به ذخاير معدني غني و باکيفيت بسيار مناسب است. فعالان اين حوزه بارها به اين نکته اشاره کردهاند که به دليل عدم دستيابي به تکنولوژيهاي پيشرفته و نوين، برداشتها بهطور عمده سطحي بوده و هنوز به عمق ذخاير پنهان و غني دسترسي پيدا نکردهاند که اين ادعا بهطور قطع، صحيح و تاملبرانگيز است. دنيا بهطور فزايندهاي به سمت تکنولوژيهاي نوين حرکت ميکند و اين روند بهويژه در حوزه استخراج و فرآوري مواد معدني محسوس است. تا زماني که با کشورهاي ديگر ارتباط موثري برقرار و از اين تکنولوژيها بهرهبرداري نکنيم، بهرهوري ما بهطور معناداري تحت تاثير قرار خواهد گرفت. در بخش اکتشاف، فناوريها و دستگاههاي پيشرفتهاي بهکار گرفته ميشود که ميتواند به بهبود کيفيت و دقت استخراج کمک کند. همچنين در بخش استخراج معادن، شاهد هوشمندسازي و مکانيزه شدن فرآيندها هستيم که موجب افزايش کارايي و کاهش هزينههاي توليد ميشود. کارخانههاي فرآوري نيز به تکنولوژيهاي جديد و دستگاههاي پيشرفتهاي تجهيز شدهاند که ميتوانند بهطور چشمگيري در کاهش هزينههاي توليد موثر باشند. بهعبارت ديگر، اگر به اين تکنولوژيها دسترسي داشته باشيم، ميتوانيم هزينه تمامشده توليد را بهطور قابل توجهي کاهش داده و بهواسطه اين پيشرفتها، سرعت و راندمان کار را افزايش دهيم.
