بزرگراه آزادگان، یکی از جنوبیترین بزرگراههای تهران را که بروی به سمت خیابان فداییان اسلام و دویست سیصد متری بروی بالا، یک کوچه میبینی به نام امیری افشار. وسط آن کوچه، درست در میان سنگفروشهای تهران یک زمین چمن است. زمین چمن باشگاه فوتبال بانک ملی ایران. زمینی که از آن بازیکنان بزرگی مثل ناصر محمدخانی و مهدی مهدویکیا به دنیای فوتبال معرفی شدهاند. میخواهیم از نوستالژی دیرپایی حرف بزنیم که نام بانک ملی را برای علاقهمندان قدیمی فوتبال و والیبال تداعی میکند و برسیم به روزهایی که مباحث مدرنتری مثل مسوولیت اجتماعی پای این بانک را به تیمداری دوباره، آن هم در یکی از نقاط محروم جنوبی کشور کشانده است.
ضربان باشگاه خوشنام در قلب جنوب شهر
سه باشگاه و یک بانک
اصل «باشگاه بانک ملی ایران» البته در اینجا تاسیس نشده است. ساختمان اولیه در سال ۱۳۱۶ در همان ساختمان مرکزی بانک ملی در خیابان فردوسی تاسیس شده است؛ جایی که پیش از آن خانه سردار اسعد بختیاری، از رجال بزرگ دوره قاجار بوده و حتی قبل از آن باغی به نام ایلخانی که شاهد وقایع مهمی مثل قتل طاهره قرهالعین، از شعرای زن دوره قاجار هم بوده است. باشگاه (ورزشی) بانک ملی تا ۱۳۳۱ زیر نظر هیاتمدیره بانک اداره میشد و ریاست عالیه آن با مدیرکل این بانک بود و بودجهاش از حق عضویت اعضا و کسری آن از بودجه خود بانک تامین میشد.
از زورخانه تا استادیوم
۹ سال پس از تاسیس باشگاه، یعنی در سال ۱۳۲۵ تصمیم گرفته شد که نخستین ساختمان ورزشی بانک ساخته شود: زورخانه. محسن فروغی (متولد ۱۲۸۶ و متوفی به ۱۳۶۲) که معمار ساختمانهای مختلفی چون دانشکده حقوق دانشگاه تهران، آرامگاه سعدی و کاخ نیاوران در سالهای پیش و پس از آن تاریخ بوده، مسوول ساخت آن زورخانه شد. فروغی ظرف یک سال، ساختمانی ساخت با یک دایره زورخانه و با استفاده از نقاشی و کاشیکاری ایرانی. ابوالحسن خان صدیقی، پدر مجسمهسازی نوین ایران، هم نقشبرجسته سهخوان شاهنامه را برای سردر طراحی کرد؛ اول به کمند کشیدن زن جادوگر، دوم کشته شدن دیوسفید و دست آخر کشته شدن اژدها بهدست رستم. این زورخانه در روزگار خود بزرگترین و پررونقترین زورخانه تهران بود و مقامات عالیرتبه سیاسی، از شاه آن وقت ایران تا ولیعهد بلژیک، مهمان این زورخانه میشدند. (هژیر داریوش فیلم مستند بسیار مشهوری درباره ورزش زورخانهای در این ساختمان ساخته به نام «گود مقدس» مربوط به سال ۱۳۴۱ که حالا در یوتیوب قابل بازدید است.)
اما در فروردین سال ۱۳۲۷ بانک ملی تصمیم گرفت وارد حوزه فوتبال هم بشود و آنطور که در سایت این بانک نوشته شده نخستین بازی این تیم هم به صورت دوستانه در مقابل باشگاه تاج یا استقلال کنونی بوده است. (البته تیم تاج تا بهمن ۱۳۲۸ با عنوان تیم دوچرخهسواران فعالیت میکرده است.) اسنادی از حضور بانک ملی در مسابقات باشگاهی تهران در سال ۱۳۲۸ وجود دارد؛ ولی اگر بخواهیم سطح نسبتا حرفهای فوتبال ایران را در نظر بگیریم باید گفت که بانک ملی حدودا از سال ۱۳۴۸ پا به این عرصه میگذارد. نخستین بازی، مجددا با تاج است که این بازی با درخشش داریوش مصطفوی، رئیس فقید فدراسیون فوتبال که ۴ گل را به ثمر میرساند، با نتیجه هفت بر صفر به سود تاج به پایان میرسد. این شروع یک تاریخ تقریبا سیساله برای باشگاه فوتبال بانک ملی است.
