جدیدترین گزارش مرکز آمار ایران از حساب‌های ملی فصلی نشان می‌دهد که رکود در اقتصاد ایران عمیق‌تر شده است. طبق این آمار، تولید ناخالص داخلی (GDP) در بهار سال ۱۴۰۵ نسبت به فصل مشابه سال قبل، با احتساب نفت ۱۰.۱ درصد و بدون احتساب نفت ۴.۶ درصد کاهش یافته است. این عملکرد، عمیق‌ترین رکود فصلی طی ۱۵ سال گذشته محسوب می‌شود که عمدتاً حاصل افت شدید در بخش‌های نفت و صنعت است. بر اساس داده‌های تاریخی مورد اشاره، در سال ۱۳۲۰ و به دلیل اشغال ایران، نرخ رشد اقتصادی به منفی ۱۸ درصد رسید و یک بار نیز در سال ۱۳۳۰، همزمان با ملی شدن صنعت نفت و تحریم‌های انگلیس، رشد اقتصادی به منفی ۳۲ درصد رسید.
وضعیت بخش‌های مختلف اقتصادی
بر اساس گزارش این مرکز، در حالی که میزان تولید ناخالص داخلی در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ معادل ۲۴ هزار هزار میلیارد ریال بوده، این رقم در سه‌ماهه نخست امسال به ۲۱.۷ هزار هزار میلیارد ریال کاهش یافته است.
بخش نفت با انقباض ۲۶.۴ درصدی، بیشترین افت را تجربه کرده است. همچنین توزیع گاز طبیعی کاهش ۲۱.۳ درصدی داشته که نشان‌دهنده ناترازی‌های فصلی و قطعی سوخت است؛ موضوعی که مستقیماً بر بخش‌های صنعت و ساختمان اثر منفی گذاشته است و چشم‌انداز مناسبی را نوید نمی‌دهد.
بخش صنایع و معادن در مجموع با کاهش ۱۴.۷ درصدی مواجه شده که بخش عمده آن متاثر از بخش نفت است.
بخش خدمات که ۴۱ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد، ۸.۴ درصد افت کرده است. افت ۱۷ درصدی در زیربخش «حمل‌ونقل و ارتباطات» و کاهش ۳.۹ درصدی در «خرده‌فروشی، هتل و رستوران» نشان می‌دهد که رکود علاوه بر شوک‌های سمت عرضه، ناشی از انقباض سمت تقاضا و حذف هزینه‌های غیرضروری توسط خانوارهاست.
بخش کشاورزی با رشد ۳.۲ درصدی تنها بخش مثبت اقتصاد در این فصل بوده است. با این حال، به دلیل سهم اندک ۱.۵ درصدی آن از کل اقتصاد، این میزان رشد ناشی از شرایط اقلیمی، تنها حدود یک واحد درصد از سقوط کل را جبران کرده است.
انقباض در سمت هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری
مصرف خانوار و دولت: مصرف نهایی خانوارها ۴ درصد و هزینه‌های مصرفی دولت ۱.۷ درصد کاهش یافته که بیانگر افت قدرت خرید مردم و انقباض سفره خانوارهاست.
تشکیل سرمایه ثابت ناخالص یا همان سرمایه‌گذاری ۸.۴ درصد افت داشته است (افت ۹.۷ درصدی در ماشین‌آلات و ۶.۴ درصدی در ساختمان). افت شدید سرمایه‌گذاری در بخش ماشین‌آلات به معنای‌عدم جبران استهلاک خطوط تولید و تهدیدی جدی برای پتانسیل رشد در فصل‌های آتی است.
در بخش تجارت خارجی هم متاثر از جنگ، محاصره دریایی و تحریم‌ها بیشتر، صادرات کالا و خدمات ۳۵.۷ درصد و واردات ۱۴.۸ درصد کاهش یافته است. افت بیش از یک‌سوم صادرات، ناشی از محدودیت‌های تجاری و افت درآمدهای ارزی است.
نتیجه‌گیری
گزارش بهار ۱۴۰۵ مرکز آمار ایران از رشد اقتصادی نشان می‌دهد که اقتصاد ایران همزمان با شوک‌های شدید در سمت عرضه (افت تولید و صادرات نفت) و انقباض در سمت تقاضا (کاهش مصرف و افت سرمایه‌گذاری) روبرو شده است؛ ترکیبی که به یک رکود فراگیر در زیربخش‌های مختلف منجر شده است. پیش از اعلام این ارقام نیز پیش‌بینی می‌شد نرخ رشد اقتصادی در بهار امسال به شکل محسوسی پایین‌تر از سال گذشته باشد، اما اکنون تصویری روشن از عمق این افت ارائه شده است.
مقایسه آماری بهار ۱۴۰۵ با ادوار گذشته نشان می‌دهد که اقتصاد کشور به جای بازیابی توان، درگیر یک چرخه معیوب از انقباض شده است. تکرار ارقام منفی مشابه دهه‌های گذشته، گواهی بر عمق شکاف‌های ساختاری است که مدیریت بحران توان مهار آن‌ها را نداشته است. کاهش سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات، هشداری جدی برای آینده محسوب می‌شود؛ چرا که فرسودگی خطوط تولید پتانسیل جهش اقتصادی را برای سال‌های آتی از بین می‌برد. این روند نگران‌کننده، ظرفیت تولید ناخالص داخلی را به سطحی پایین‌تر از نیازهای اساسی جامعه سوق می‌دهد.
