جناب آقای مهندس علی همتی
عضو هیات مدیره اتحادیه تولید و صادرات نساجی پوشاک ایران
عضو هیات مدیره شرکت جهان اروم اُیاز
همزمان با تغییرات و تحولات جهانی، دیپلماسی نیز روند تاریخی را سیر کرده است، تا آنجا که در روابط بینالمللی امروز، برخلاف گذشته که بر محور دیپلماسی نظامی و بلوک شرق و غرب جریان داشت، بر مدار دیپلماسی اقتصادی و روابط تجارت بینالملل استوار گردیده است.
آنچه تفاوت توفیق کشورها در رفاه ملی و پیشرفت را رقم میزند، توانایی و درایت در تأمین منافع اقتصادی کشور در سطح بینالملل است که جز با سازوکار و ابزار دیپلماسی قابل دستیابی نخواهد بود.
بدیهی است با تحولات رخداده در شکلگیری ساختارهای جهانی اقتصاد، دیپلماسی سنتی در پاسخگویی به نیازهای فعلی کشور و تأمین منافع ملی ناتوان بوده و حضور در این عرصه نیازمند متخصصین این امر و ایجاد و بهکارگیری دیپلماتهای اقتصادی است.
پژوهشگران این عرصه به تحقیقات گستردهای پرداخته و چالشهای پیش روی روابط اقتصاد بینالملل کشور را دستهبندی کردهاند که از مهمترین آسیبهای ساختاری در ارتباط با دیپلماسی اقتصادی، فقدان تعاریف عملیاتی و دقیق، عدم تعیین وظایف مشخص برای نهادهای اصلی کنشگر در دیپلماسی اقتصادی مانند وزارت امور خارجه، عدم تأکید روشن بر سیاست تنشزدایی و تعامل با اقتصاد جهانی را میتوان نام برد.
آنچه در سفر هیات تجاری ایران با حضور ریاست محترم اتاق بازرگانی ایران و سفیر محترم کشور در ازبکستان با آن روبرو شدیم، مؤکد این امر بود.
اعزام هیات تجاری به ازبکستان
از آغاز این برنامه که میتوانست نقاط عطفی باشد بر شروع صادرات و مناسبات تجاری گسترده با کشور ازبکستان، متأسفانه عدم اهتمام مسئولین امر مانع به ثمر رسیدن و کسب دستاورد ویژهای گردید.
نبود برنامه جامع ثبتنام و هماهنگی منجر به دودستگی در آغاز راه گردید؛ بهطوریکه نیمی از هیات تجاری توسط اتاق بازرگانی و نیمی دیگر توسط سفارت ازبکستان در ایران اعزام گردیدند. این دودستگی تا پایان سفر برقرار بوده و از پذیرایی تا اسکان مجزا مشاهده و همین امر منجر به تکدر خاطر اکثریت اعضای هیات تجاری ایران گردید.
افسوس اینکه معاونت بینالملل اتاق بازرگانی ایران علیرغم مشاهده مشکلات پیشآمده ناشی از این ناهماهنگی و شکاف ایجاد شده میان هیات تجاری ایران، کمترین اعتنا و اهتمامی به رفع این امر نداشت و تا پایان سفر این موضوع حلنشده باقی ماند.
سازوکار دیپلماتیک سفارت ایران هیچ برنامه روشن و مدون و پرتکل قابل اجرایی در تسهیل برقراری روابط اقتصادی در کشورهای هدف نداشته و بیشتر نقش تشریفاتی و لیدری بازدید را ایفا کردند.
عدم برگزاری نشستهای تخصصی سفیر و مسئولان مربوطه سفارت ایران با نخبگان اقتصادی ایران و کارآفرینان حاضر در این سفر و بررسی پیشنهادات و نیازهای ایشان برای تسهیل تجارت و ایجاد روابط اقتصادی پایدار با کشور ازبکستان، از مهمترین نقاط ضعف و چالشهای پیش روی روابط تجاری ایران بود.
رایزنان اقتصادی سفارت ایران در دیپلماسی اقتصادی
رایزنان اقتصادی ایران برخلاف سیاستهای برنامه هفتم توسعه و منویات مقام معظم رهبری، متأسفانه عمده توجه و تمرکز خود را بر تسهیل واردات به ایران اختصاص داده و به این امر اشتغال دارند.
حال آنکه اساس ایجاد این سمت در ساختار دیپلماتهای ایران، تسهیلگری صادرات و توسعه بازارهای صادراتی کشور و ارزآوری بوده است که با ادامه روند فعلی، قطع به یقین این هدف، رویایی بیش نخواهد بود.
هیات تجاری ازبکستان
طرف مقابل اما برای تکتک ساعات و روزهای حضور هیات تجاری ایران برنامه مدون، مشخص و قابل تحسینی ارائه داد.
عمده تمرکز بر استانهای تاشکند و خوارزم بود بهطوریکه معاون استاندار خوارزم با ارائه گزارش تصویری و آمار و اطلاعات دقیق به معرفی تولیدات و ظرفیتهای این استان پرداخت.
از پتانسیل و GDP تا سرمایهگذاری 154 میلیون دلاری چین، 121 میلیون دلاری ترکیه و اشاره داشت ایران 1 میلیون دلار در این استان سرمایهگذاری کرده است.
در روزهای آتی جلسات B2B با تولیدکنندگان حاضر در هیات تجاری ایران هماهنگ شده بود که تجار ازبکستان به برگزاری جلسات تخصصی و بحث و تبادل نظر بدون واسطه با تولیدکنندگان پرداختند.
اختصاص میزهای مشخص و بدون حضور افراد غیرمرتبط و تعیین محل استقرار هر صنعت بهطور مجزا و مشخص، از نقاط قوت این برنامه بود.
اگر بخواهیم در یک جمله خلاصه کنیم؛ میزان توجه و پیگیری هیات ازبکستان به برقراری ارتباط تجاری و آشنایی با تولیدات کشور ایران، رعایت تشریفات میزبانی و بینالمللی، برنامهریزی و بهرهبرداری حداکثری از این فرصت، قابلتوجه و تأمل بود.
نشست هیات تجاری دو کشور
تفاوت دیدگاه مسئولان و بینش افراد حاضر در رأس ارتباطات بینالمللی را میتوان در ترازهای تجاری و موفقیتهای بینالمللی کشورها در تجارت بهوضوح مشاهده کرد.
دیپلماتهای ازبکستان تمرکز بر معرفی ظرفیتها و پتانسیل صنعت و تولیدات حال حاضر این کشور داشته و علیرغم جذب سرمایهگذاریهای بینالمللی قابلتوجه، درصدد توسعه این امر بودند.
در مقابل اما همانگونه که پیشتر اشاره شد و اکثریت حاضرین در هیات تجاری ایران که از نخبگان اقتصادی و کارآفرینان برتر کشور بودند، اتفاقنظر داشتند سازوکار دیپلماتیک اقتصادی ایران نقش تسهیلگری واردات به ایران را بهخوبی اجرا کرده و اعتنایی به توسعه بازار صادرات محصولات ایرانی به منطقه ندارند.
بهطوریکه عمده صحبتهای هیات تجاری ایران متمرکز بر پیشینه و تمدن 2500 ساله بود که ضمن سرافرازی و افتخار به آن باید در نظر داشته باشیم با رویکرد فعلی دیپلماتیک بینالمللی ایران در عرصه تجارت، در سالهای آتی هیچ رد و نشانی از ایران در مناسبتها و بازارهای تجاری دنیا باقی نخواهد ماند و این تاریخ پر افتخار و شکوهمند 2500 ساله در گذر تاریخ به فراموشی سپرده خواهد شد.
راهکار برونرفت از این بیراهه
تجربیات عینی اینجانب در طول سفرهای متعدد به کشورهای مختلف و رصد رفتار دیپلماتهای اقتصادی آنان و با استناد به نتایج پژوهشها و مقالات متعدد نخبگان و پژوهشگران علم اقتصاد -که مطالعه این مقالات را به رایزنان اقتصادی ایران در سفارتخانهها توصیه میکنم-؛ راهحل منطقی تدوین برنامه و شرح وظایف مدون و شاخصهای عملکردی قابلاندازهگیری و رصد، برای دیپلماتهای حاضر در سفارتهای ایران در خصوص تسهیلگری صادرات و نه صرفاً بازاریابی واردات! و نیز بهکارگیری افراد با تخصصهای مرتبط، توانمند و آشنا به مدلهای توسعه تجارت و حضور در بازارهای جهانی، آشنا به قوانین و اصول تشریفات بینالملل، دغدغهمند در ایجاد وفاق ملی و ارج نهادن به تولیدکنندگان و نخبگان اقتصادی ایران که در تحریمها و شرایط کنونی کشور در خط اول حفظ، توسعه و پیشرفت کشور ایستادهاند، میباشد.
بهکارگیری افرادی توانمند در برنامهریزی و هماهنگی برگزاری جلسات تخصصی تولیدکنندگان ایرانی با تجار کشورهای تحت مأموریت خود که بتوانند بستر مناسب جهت معرفی ظرفیتها و پتانسیلهای تولیدات داخل را فراهم آورند.
افرادی که صرفاً نقش واسطهگری واردات را ایفا نکرده و تحقق برنامه هفتم توسعه و ارزآوری برای کشور را هدف اصلی خود قرار دهند.
با آرزوی اعتلای روزافزون صنعت کشور عزیزمان ایران.
پایگاه خبری دنیای سرمایه
