ايران و هندوستان، با وجود چالشهاي جهاني، همکاري نزديک و دوستانهاي دارند؛ ارتباطي که به عقيده هنديها نام همسايگي بر خود دارد و از سوي ايران نيز هند يکي از مهمترين شرکاي تجاري و فرهنگي به شمار ميآيد. روابط ديپلماتيک ايران و هند، از سالهاي گذشته ادامهدار بوده و حتي تحريمهاي آمريکا هم نتوانسته ميان دو کشور فاصله بياندازد. در موضوع اقتصاد نيز نقطه اشتراک اصلي، کريدور تجاري شمال-جنوب با محوريت بندر چابهار است و حمايتهاي سياسي دو جانبه، در بازههاي زماني مختلف، نشان از همفکري دو کشور دارد. در گفتوگوي اختصاصي که با رودرا گائوراو شرست، سفير هند در ايران داشتيم، موضوعات مختلفي از جمله سابقه روابط ايران در حوزههاي فرهنگي، تجاري و سياسي و همچنين برنامههاي مورد نظر ميان دو کشور در زمينه تبادل دانشجو و… را مورد بررسي قرار داديم که مشروح آن به نظر خوانندگان ارجمند ميرسد.
با توجه به سابقه طولاني روابط ايران و هند به ويژه در بخشهاي تجاري، فرهنگي و سياسي، اين روابط را در چه سطحي ارزيابي ميکنيد؟
روابط هند و ايران بهطور استثنايي گرم و دوستانه است که دليل اصلي آن، سابقه طولاني تعاملات متقابل و مبادلات بين دو کشور است. هزاران سال است که تمدنهاي هندي و پارسي از نظر سياسي، اقتصادي و مهمتر از همه، فرهنگي بر يکديگر تاثير گذاشتهاند. اين تاثيرگذاري در طول قرنهاي متمادي باعث به وجود آمدن حس احترام و محبت متقابل بين مردم ما شده که شکلدهنده مبناي مودت کنوني ما ميباشد. رهبران سياسي ما رابطهاي گرم و اعتمادآميز با يکديگر دارند و جلسات مابين آنها هميشه مثبت و نتيجهبخش است. در حوزه اقتصادي نيز سالهاي زيادي مبادلات قوي با يکديگر داشتيم. ايران بهطور سنتي يکي از تامينکنندگان اصلي منابع انرژي براي هند بوده است. البته در چند سال گذشته شرايط خارجي و تحريمهاي تحميلشده بر ايران اين رابطه دوجانبه اقتصادي مفيد را به طرز چشمگيري تحت تاثير قرار داده، اما دو کشور همچنان در حال تلاش براي افزايش همکاري و داد و ستدها در تمامي حوزههاي ممکن هستند.
با توجه به اهميت پروژه توسعه بندر چابهار در روابط دو کشور، اکنون اين پروژه در چه مرحلهاي قرار دارد؟
توسعه بندر چابهار به عنوان يک قطب مهم ترانزيتي براي مدت زيادي چشمانداز مشترک هند و ايران بوده است. در سال 2016، سعي کرديم تا اين چشمانداز را با امضاء قراردادي که بر اساس آن يک شرکت تحت مالکيت دولت متعهد به سرمايهگذاري در تجهيز و بهرهبرداري از بندر به مدت 10 سال شد، محقق کنيم. بعد از امضاء اين قرارداد، طرف ايراني قصد انجام برخي از تغييرات در آن را داشت؛ بنابراين دو کشور تصميم گرفتند، در حالي که براي قرارداد بلندمدت به مذاکره ادامه ميدهند، يک قرارداد کوتاهمدت يکساله را امضاء نمايند. شرکت هندي از سال 2018 و تحت قراردادهاي کوتاهمدت که هر بار به مدت يکسال تمديد ميشدند، مشغول بهرهبرداري از پايانه شهيد بهشتي بندر چابهار بوده است. در اين دوره بهرهبرداري هند از بندر، ترافيک باري که از اين بندر عبور ميکند، افزايش چشمگيري داشته است. ضمنا مذاکرات روي قرارداد بلندمدت ادامه پيدا کرد و در نهايت، در تاريخ 24 ارديبهشتماه 1403 (13 مه 2024) يک قرارداد بلندمدت 10 ساله ديگر را امضاء کرديم. امضاء قرارداد بلندمدت بازنگري شده، يک علامت بسيار مهم و مثبت به جوامع تجاري دو کشور بود. داشتن اطمينان بلندمدت، سرمايهگذاري بيشتر در تجهيز بندر را براي هند آسانتر ميکند. همچنين هند پيشنهاد تامين مالي براي تکميل اتصالات بندر چابهار با پس کرانه در ايران را ارائه کرده و دو کشور در حال گفتوگو درباره پروژههايي هستند که ميشود با تامين مالي هند آنها را اجرا کرد. اميدوار هستيم که در سالهاي پيش رو شاهد افزايش چشمگير استفاده از اين بندر، خصوصا براي ترافيک ترانزيتي بين هند و کشورهاي آسياي مرکزي از جمله افغانستان باشيم.
آيا برنامهاي بين هند و ايران براي تبادل دانشجو و محقق در زمينه تاريخ، ادبيات و ساير رشتهها وجود دارد؟
زبان و ادبيات از قويترين جنبههاي تاريخ مشترک دو کشور هستند. شما ميدانيد که زبان فارسي براي قرنهاي زيادي زبان نخبگان هندي بوده و براي مقاصد ديواني، حقوق و ادبيات بهطور گسترده مورد استفاده قرار ميگرفته است. در نتيجه، يک مجموعه عظيم از نسخ خط فارسي در هند موجود است که از آنچه در ايران ميباشد نيز بسيار بزرگتر است. دو کشور از ارزش اين منابع تاريخي براي فهم تاريخ و ارتباطات تاريخي ما آگاه هستند. در حال حاضر نيز همکاري فعالانه بين کارشناسان ادبيات و تاريخ ما براي آرشيو کردن اين نسخ خطي در جريان است و در تلاش هستيم که آن را بيش از پيش توسعه دهيم. از طرفي، مقامات هندي قصد دارند که سنت يادگيري زبان فارسي را در هند زنده نگه دارند. در آخرين سياست آموزشي ما، زبان فارسي به عنوان يکي از زبانهاي کلاسيک هند به رسميت شناخته شده که اين امر مشوقي براي تعليم فارسي در مدارس و دانشگاههاي هند به شمار ميرود. ما با موسسات ذيربط ايراني براي توسعه برنامه و مواد آموزشي در ارتباط هستيم. بدون شک اين تلاشها به همکاريهاي بيشتر مابين مدرسين و محصلين در هر دو سو خواهد انجاميد. همچنين علاقه به يادگيري درباره تاريخ و سنتهاي ادبي يکديگر از جمله شعر را مجددا زنده خواهد کرد.
هند از ديرباز يکي از مقاصد مهم دانشجويان ايراني بوده است. دانشگاهها يا سفارت هند در ايران چه خدماتي براي تسهيل حضور اين دانشجويان در هند ارائه کردهاند؟
اين درست است که به صورت تاريخي بسياري از دانشجويان ايراني، خصوصا براي رشتههاي فني مانند مهندسي به هند سفر ميکردند، ولي در طول زمان اين تعداد کاهش يافته است. دانشگاههاي هندي پذيراي دانشجويان ايراني هستند و فکر ميکنم که هند يک محيط آشنا و راحت از نظر فرهنگي براي دانشجويان ايراني از جمله دانشجويان زن ميباشد. همچنين هند يک مقصد آموزشي مقرون به صرفه در مقايسه با کشورهاي غربي است. در سطح سفارت، بورسيههايي را براي کمک به تحصيل در هند به دانشجويان شايسته ايراني ارائه ميدهيم که اين بورسيهها تقريبا براي تمامي رشتههاي تحصيلي، به غير از پزشکي، در دسترس و قابل استفاده ميباشند. آنها تمامي دانشگاههاي مطرح هند را پوشش ميدهند و ميتوانند براي گرفتن مدارک کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکتري مورد استفاده قرار گيرند. به غير از بورسيههاي سفارت، بسياري از دانشجويان ايراني با هزينه خودشان در دانشگاههاي هندي ثبت نام ميکنند. سفارت آمادگي دارد، براي تمامي دانشجويان ايراني خواهان تحصيل در هند راهنمايي براي ارائه درخواست در دورههاي دانشگاهي را ارائه و صدور رواديد را براي آنها تسهيل نمايد. سفارت همچنين يک گردهمايي سالانه را براي دانشجوياني که در گذشته، دورههاي تحصيلي و آموزشي را در هند گذراندهاند، برگزار ميکند تا بازخورد آنها را دريافت کنيم و سيستم خود را براي کمک به دانشجويان ايراني در آينده بهبود بخشيم.
آيا روابط دو کشور را در زمينه گردشگري مطلوب ميدانيد و برنامهاي براي توسعه اين روابط وجود دارد؟
فکر ميکنم که حجم فعلي گردشگران بين هند و ايران بسيار کمتر از پتانسيل آن است. با توجه به هزاران سال سابقه مشترک بين دو کشور، دهها مکان و بناي تاريخي در ايران و هند وجود دارد که مورد توجه گردشگران دو کشور قرار ميگيرند. علاوه بر مکانهاي تاريخي، پتانسيل افزايش گردشگري مذهبي، گردشگري ماجراجويي – ورزشي، گردشگري پزشکي و گردشگري جلسات – کنفرانس نيز وجود دارد. خوشبختانه هر دو کشور از پتانسيل عظيم موجود براي افزايش جريان گردشگري آگاه هستند. وزارت گردشگري ايران اخيرا رويداد معرفي ظرفيتهاي گردشگري(Road show) را در هند براي معرفي جاذبههاي گردشگري ايران برگزار کرد. تصميم ايران براي قرار دادن هند در فهرست کشورهاي واجد شرايط براي سفر گردشگري بدون رواديد نيز تاثير مثبتي خواهد داشت. از طرف هندي نيز در حال برنامهريزي براي برگزاري برخي از رويدادهاي تبليغاتي گردشگري، به ويژه براي معرفي مکانهاي ناشناخته گردشگري هند براي ايران هستيم.
روابط هند و ايران در بخش صنعت را چگونه ارزيابي ميکنيد و چه پيشنهادي براي افزايش سطح آن داريد؟
همانطور که اشاره کردم، هند و ايران در گذشته تعامل اقتصادي قابل توجهي داشتند، اما اين تعامل در حال حاضر تحت تاثير شرايط ژئوپليتيک و تحريمهاي غرب عليه ايران قرار گرفته است. تحريمها نهتنها بر جريان تجاري بين دو کشور تاثير گذاشته، بلکه پتانسيل همکاريهاي سرمايهگذاري را نيز پيچيده کرده است. در اين زمينه، فقدان ارتباطات منظم بانکي بهطور خاص آسيب رسان است. اگر بتوان اين محدوديتها را برطرف کرد، زمينه بسيار زيادي براي پروژههاي سرمايهگذاري مشترک سودمند وجود دارد. ساختار اقتصاد ايران و هند بسيار مکمل يکديگر است، از اينرو هر دو کشور ميتوانند نيازها و احتياجات يکديگر را تامين کنند. اين امر ظرفيتي را براي کسبوکارهاي ما ايجاد ميکند تا سرمايهگذاريهاي مشترک در حوزههايي مانند انرژي، پتروشيمي، کود، نساجي، پشتيباني، فرآوري مواد غذايي و داروسازي را انجام دهند. اميدواريم که مشارکت روزافزون هند در بندر چابهار فرصتهاي بيشتري را براي همکاريهاي صنعتي، نهتنها براي خدمت به تجارت دوجانبه، بلکه به تجارت ترانزيتي از طريق خاک ايران ايجاد کند. در اين ميان، حل مسايل ناشي از تحريمها و محدوديتهاي بانکي براي تحقق کامل اين قابليت بالقوه، مهم است.
با توجه به صنعت داروسازي پيشرفته در هند و زيرساختهاي مناسب در ايران، آيا روابطي بين دو کشور در اين زمينه وجود دارد؟
ظرفيتهاي بومي خوبي در توليد محصولات دارويي با کيفيت بالا و مقرون به صرفه وجود دارد. هند به يکي از بزرگترين تامينکنندگان محصولات دارويي در جهان، به ويژه براي محصولاتي مانند واکسنهاي کودکان و داروهاي ضد رتروويروس تبديل شده است. صنعت داروسازي ايران در حال حاضر حجم قابل توجهي از مواد فعال دارويي (API) را از هند وارد ميکند که براي ساخت دارو در ايران استفاده ميشود. مانند ساير بخشها، اين تجارت نيز در سالهاي اخير به دليل تحريمهاي ايران آسيب ديده است. با وجود اينکه تجارت دارو از تحريمها معاف است، اما محدوديتهاي بانکي، پرداخت واردات را با مشکل مواجه ميکند. با وجود اين مشکلات، ظرفيت زيادي براي افزايش تجارت دارويي در آينده وجود دارد. علاوه بر تجارت مواد فعال دارويي، داروها و دستگاههاي پزشکي، پتانسيل خوبي براي سرمايهگذاري مشترک در اين بخش با استفاده از نقاط قوت هر دو کشور وجود دارد. ما مشارکت شرکتهاي داروسازي ايراني و هندي را در نمايشگاههاي تخصصي در دو کشور تشويق ميکنيم تا شرکتهاي ما بتوانند پتانسيل چنين همکاريهاي دوجانبه سودمندي را کشف کنند.
