به گزارش دنیای سرمایه، بازار سرمایه، همانند هر سازوکار اقتصادی دیگری، به دورههای استراحت و بازتنظیم نیاز دارد. وقتی این فرآیند طبیعی به تعویق میافتد یا بهصورت مصنوعی سرکوب میشود، واکنش بعدی بازار نه آرام و کنترلپذیر، بلکه شدید و پرهزینه نمایان میشود.
نمودار شاخص کل در دورهای نسبتا کوتاه، رشدی سریع و پیوسته را نشان میدهد که به نظر میرسد توقف یا بازنگری در قیمتها در آن وجود ندارد. چنین روندی در هر بازاری، حتی با چشمانداز مثبت، دوام ندارد و اصلاح تدریجی در قیمتها اجتنابناپذیر است.
بخشی از این افزایشها از ورودی پول بلندمدت و سرمایهگذاری نیست، بلکه از انتظارات تورمی، کاهش اعتماد به پول ملی و نبود جایگزینهای جذاب برای حفظ ارزش داراییها نشأت میگیرد؛ این پولها ذاتاً ناپایدارند.
این منابع در دوره صعودی میتوانند بازار را بالا ببرند اما در مواجهه با اولین علامت ضعف، به سرعت از بازار خارج میشوند. نتیجه، رشدهای تند و سپس افتهای شدید است.
نقش تصمیمگیریهای سیاستگذارانه هم مهم است. تغییر سازوکار کنترل نوسان که بهطور سنتی مانع نوسانهای غیرواقعی میشد، بهطور کلی محدودیت قیمتگذاری را تضعیف کرد. حذف یا تضعیف این قید موجب شد قیمتها با حجم معاملات کم جهشهای بزرگی تجربه کنند.
نتیجه این تغییر، رشد سریع شاخص بود اما پایهای سست داشت. وقتی بازار چنین جهشی میکند، فرصت تنفس از آن گرفته میشود و قیمتها به سطح جدید، بدون اینکه خریدار جدی وجود داشته باشد، بالا میرود.
همین فقدان تنفس است که امروز به شکل افتهای ناگهانی و پیدرپی نمایان میشود. فضای سیاسی منطقهای و تحولات فرامنطقهای همواره یکی از عوامل اثرگذار بر بازار سرمایه ایران بوده است.
ریسکهای سیاسی فرامنطقهای بعید نیستند که دوباره بازار را تحت فشار بگذارند، اما نباید تمام مشکلات را به این عوامل نسبت داد. ریشه افتها از پیش در درون بازار شکل گرفته بود.
اگر در ماههای قبل اجازه میداد اصلاح تدریجی و کنترلشدهای انجام شود، شوکهای بیرونی نمیتوانستند اثر عمیق و سریع بر جای بگذارند. اصلاح دیرهنگام معمولاً با فشار روانی و تشدید بیاعتمادی همراه است.
در نهایت ریزشهای دورهای در شرایط کنونی نتیجه سه عامل است: رشد سریع و بدون وقفه که فرصت تعادل را از بازار گرفت، سیاستگذاری داخلی که سازوکارهای کنترل نوسان را تضعیف کرد و ریسکهای سیاسی فرامنطقهای که انگیزههای تشدیدکننده هستند. نادیده گرفتن نقش دو عامل اول و تمرکز صرف بر عامل سوم، تحلیل را ناقص میکند. بازار سرمایه نیازمند سیاستگذاری سنجیده و پذیرش واقعیتهای رفتاری خود است. اصلاح، بخشی اجتنابناپذیر از حیات بازار است؛ هرچه این اصلاح زودتر، شفافتر و بدون مداخلههای نادرست انجام شود، هزینه آن برای اقتصاد و جامعه کمتر خواهد بود.
